Oedeem

Als oedeemfysiotherapeut behandel en begeleid ik mensen met oedeem. Zowel lymfoedeem, veneus oedeem als lipoedeem. De behandeling kan bestaan uit manuele lymfedrainage en voorlichting, compressie, oefenen en trainen en uiteindelijk het aanmeten van therapeutisch elastische kousen.

Lymfoedeem

Lymfoedeem is een zwelling ten gevolge van vochtophoping. Door een verstoord evenwicht in de aan- en afvoer van lymfevocht, ontstaat een ophoping van eiwitten en vocht in de weefsels. Dat zien we bijvoorbeeld na het verwijderen van de lymfeknopen in de oksel, de lies of de hals en bij bestraling. We spreken dan van secundair lymfoedeem. Lymfoedeem kan klachten geven als pijn, vermoeidheid, gespannen en zwaar gevoel, problemen met bewegen en problemen met het dagelijks functioneren. Afhankelijk van de plaats waar het lymfoedeem optreedt en de mate van zwelling, kunnen deze problemen ernstig en beperkend zijn.

Er bestaat ook een aangeboren vorm van lymfoedeem, het primaire lymfoedeem. Dat manifesteert zich meestal rond de puberteit en begint aan de enkels. Bij primair lymfoedeem zijn de lymfevaten niet goed aangelegd.

Lymfoedeem kan behandeld worden met oedeemfysiotherapie. Oedeemfysiotherapie is een combinatie van manuele lymfedrainage, compressie en een trainingsprogramma. Met manuele lymfedrainage wordt het lymfesysteem gestimuleerd en het vocht afgevoerd. Om het effect van de manuele lymfedrainage vast te houden worden er na afloop elastische zwachtels of compressieverbanden aangelegd. Met de zwachtels of compressieverbanden aan wordt geoefend. De oefeningen zijn er op gericht om de lymfeafvoer verder te stimuleren. Bij oedeem aan arm(en) of be(e)n(en) is dat meestal niet zo’n probleem. Maar bij bijvoorbeeld oedeem in het gelaat, kan adequate compressie een uitdaging zijn. Er komen steeds nieuwe producten beschikbaar om ook lastige oedemen goed te behandelen.

Na enige tijd ontstaat een stabiele situatie waarbij er geen wegdrukbaar vocht meer te voelen is. Dan kan een elastische kous worden aangemeten. Het uiteindelijke resultaat van de oedeembehandeling is afhankelijk van de ernst, de oorzaak en de duur van het oedeem. Hoe langer een lymfoedeem onbehandeld is gebleven, des te lastiger is het om een goed resultaat te bereiken. Ook is het voor een goed resultaat belangrijk dat de leefregels en adviezen worden opgevolgd.
Effecten van oedeemfysiotherapie zijn onder ander vermindering van pijn, spanning en omvang, verbetering van de functie en de bewegelijkheid, verbetering van de belastbaarheid en afname van de infectiekans.

Veneus oedeem

Dikke benen kunnen ook het gevolg zijn van veneus oedeem: onvoldoende vochtafvoer via de aderen. Omdat de oorzaak anders is, is ook de behandeling anders dan die van lymfoedeem. Medicijnen zoals bijvoorbeeld plastabletten, spelen hier een grotere rol.
De meest bekende behandeling van veneus oedeem is de ambulante compressietherapie: zwachtelen en elastische kousen. Ook hier is het erg belangrijk dat de compressietherapie gecombineerd wordt met oefeningen om de werking van de spierpomp te verbeteren. De spierpomp helpt de bloedvaten m het vocht af te voeren. Verder is training belangrijk om belastbaarheid te optimaliseren en de oorzaken van het veneus oedeem aan te pakken. Soms kan behandeling van veneus oedeem worden ondersteund met handgrepen uit de manuele lymfedrainage.

Een vervelende complicatie van onbehandeld veneus oedeem is een open been(ulcus cruris).
Dit kan door een tijdige en adequate behandeling voorkomen worden.

Lipoedeem

Lipoedeem is geen echt oedeem in de zin van een vochtophoping, maar een ophoping van vet. Door een stoornis in de aanmaak van vetweefsel, zijn de vetcellen groter dan normaal. De vetcellen hopen zich op onder de huid en drukken op de onderliggende weefsels en spieren. Op termijn kan dit leiden tot verminderde doorbloeding en het ontstaan van lymfoedeem. Hoe lipoedeem ontstaat is niet duidelijk. Wel dat lipoedeem alleen voorkomt bij vrouwen en vaker in combinatie met andere aandoeningen zoals schildklierafwijkingen en suikerziekte. Dat lipoedeem meestal ontstaat in een periode van hormoonwisselingen en dat teveel eten geen oorzaak is. De taille is vaak slank, evenals handen en voeten, maar de benen en soms de armen vertonen een afwijkende vorm (paardrijbroek).

Lipoedeem gaat gepaard met een zwaar, vermoeid en pijnlijk gevoel in armen en benen waar ook makkelijk blauwe plekken optreden. Aanraking is pijnlijk en de spieren zijn vaak verzwakt. Lipoedeem is een chronische ziekte die niet overgaan maar wel onder controle kan komen met adequate behandeling.

Behandeling door de oedeemfysiotherapeut bestaat uit voorlichting, het aanmeten van compressiemiddelen, manuele lymfedrainage en begeleiding bij training. Ook ander hulpverleners spelen een rol bij de begeleiding van vrouwen met lipoedeem. Zo is er meestal een diëtiste betrokken. Diëten helpen vaak niet, maar een gezonde leefstijl en beperkt gebruik van koolhydraten kan wel ondersteunen bij het beheersen van het gewicht. Omdat het  vaak lang duurt voordat de diagnose gesteld is lopen veel vrouwen een stigma op van dikkerd en lelijkerd. Ook eetstoornissen komen veel voor vanwege de verschillende diëten die al (zonder succes) geprobeerd zijn. De hulp van een psycholoog kan dan nodig zijn.

Referenties

Prettige en persoonlijke manier van behandelen

Weet veel, kan mij zo nodig een oppepper geven

Deskundige behandelingen in een ontspannen sfeer

Professionele vakvrouw die weet waar ze over praat

Top